มาตราชั่ง ตวง วัด

มาตราชั่ง ตวง วัด

ผู้เป็นเภสัชกรจะต้องรู้จัก มาตราชั่ง ตวง ของไทยและสากล เพื่อให้การปรุงยาเป็นไปตามตำรับยา และมาตรฐานสากลในการเขียนบอกน้ำหนักตัวยา หมอนิยมใช้เครื่องหมาย ตีนกา บอกน้ำหนัก วางไว้ท้ายชื่อของตัวยานั้น ๆ

เครื่อง หมายตีนกา

ตัวอย่างการอ่านค่าจากเครื่องหมายตีนกาจากภาพได้ น้ำหนัก 2 ชั่ง, 2 ตำลึง, 3 บาท, 2 สลึง, 1 เฟื้อง, 2 ไพ

มาตราวัดเปรียบเทียบ

มาตรา วัดของไทย	มาตราเมตริก
๒ เมล็ดงา (วัดตามยาว) = ๑ เมล็ดข้าวเปลือก
๔ เมล็ดข้าวเปลือก = ๑ องคุลี	๐.๑๗ เมตร
๑๕ องคุลี = ๑ ชั้นฉาย (ประมาณ ๑ คืบ)	๐.๒๕ เมตร
๒ คืบ = ๑ ศอก	๐.๕๐ เมตร
๔ ศอก = ๑ วา	๒.๐๐ เมตร
๒๐ วา = ๑ เส้น	๔๐.๐๐ เมตร
๔๐๐ เส้น = ๑ โยชน์	๑,๖๐๐.๐๐ เมตร

(๑ องคุลี = ความ ยาวข้อแรกของนิ้วกลาง)

มาตราชั่งของไทย

2 เมล็ดงา	เป็น 1 เมล็ดข้าวเปลือก
4 เมล็ดข้าวเปลือก	เป็น 1 กล่อม	เท่ากับ 1 ฬส
2 กล่อม	เป็น 1 กล่ำ	เท่ากับ 2 ฬส	เป็น 1 อัฐ
	2 กล่ำ	เท่ากับ 2 อัฐ	เป็น 1 ไพ
		4 ไพ	เป็น 1 เฟื้อง
		2 เฟื้อง	เป็น 1 สลึง
		4 สลึง	เป็น 1 บาท
		4 บาท	เป็น 1 ตำลึง
		20 ตำลึง	เป็น 1 ชั่ง
		20 ชั่ง	เป็น 1 ดุล
		20 ดุล	เป็น 1 เภรา
(1 กล่อม เท่ากับ 1 เมล็ดมะกล่ำตาหนู, 1 กล่ำ เท่ากับ 1 เมล็ดมะกล่ำตาช้าง)

มาตราตวงโบราณของไทย

150 เมล็ดข้าวเปลือก		= 1 หยิบมือ
4 หยิบมือ		= 1 กำมือ
4 กำมือ		= 1 พายมือ
2 พายมือ		= 1 กอบมือ
4 กอบมือ		= 1 ทะนาน หรือ 1 ลิตร
20 ทะนาน		= 1 สัด
50 สัด		= 1 บั้น หรือ 50 ถัง
2 บั้น		= 1 เกวียน หรือ 100 ถัง

มาตราชั่งเปรียบเทียบ

มาตรา ชั่งไทย	มาตราชั่งจีน	มาตราเมตริก(กรัม)
๒ ฬส เป็น ๑ อัฐ		๐.๒๓๔๓๘
๒ อัฐ เป็น ๑ ไพ		๐.๔๖๗๗๕
๔ ไพ เป็น ๑ เฟื้อง	๕ หุน เป็น ๐.๕ ตำลึง	๑.๘๗๕
๒ เฟื้อง เป็น ๑ สลึง	๑๐ หุน เป็น ๑ สลึง	๓.๗๕
๔ สลึง เป็น ๑ บาท	๔ สลึง เป็น ๑ บาท	๑๕.๐๐
๔ บาท เป็น ๑ ตำลึง	๑.๖ ตำลึง เป็น ๐.๑ ชั่งจีน	๖๐.๐๐
๒๐ ตำลึง เป็น ๑ ชั่ง	๓๒ ตำลึง เป็น ๒ ชั่งจีน	๑,๒๐๐.๐๐ (๑.๒ กก.)
๕๐ ชั่ง เป็น ๑ หาบ	๑๐๐ ชั่ง เป็น ๑ หาบจีน	๖๐,๐๐๐.๐๐ (๖๐ กก.)
๒๐ ชั่ง เป็น ๑ ดุล		๒๔,๐๐๐.๐๐ (๒๔ กก.)
๑๐ ดุล เป็น ๑ เภรา		๒๔๐,๐๐๐๐๐ (๒๔๐ กก.)
(๑๐ สลึง เท่ากับ ๑ ตำลึงจีน เท่ากับ ๑ ชั่ง จีน เท่ากับ ๖๐๐ กรัม)

มาตราตวง เปรียบเทียบ

มาตราของไทย		มาตราเมตริก
1 ทนาน		1,000 ซีซี (1 ลิตร)
15 หยด		1 ซีซี
1 ช้อนชา (หรือกาแฟ)		4 ซีซี
1 ช้อนหวาน		8 ซีซี
1 ช้อนโต๊ะ (ช้อนคาว)		15 ซีซี
1 ถ้วยชา (หรือกาแฟ)		30 ซีซี
ยาผง 1 ช้อนชา		1 กรัม